Ugwayi cishe ungenye yezinto ezithengiswayo eziphikisana kakhulu emphakathini wanamuhla. Abanye abantu bawubheka njengophawu lomphakathi, kanti abanye bawubheka njengendlela yokukhipha ukucindezeleka. Kodwa kungakhathaliseki ukuthi bacabangani, abantu abaningi bayazibuza: Wasungulwa nini ngempela ugwayi?
Eqinisweni, ugwayi awuwona umkhiqizo "owadalwa" ngesikhathi esithile, kodwa kunalokho uwumphumela wokuziphendukela kwemvelo kancane kancane eminyakeni eyizinkulungwane yokusetshenziswa kwabantu kukagwayi.
Lesi sihloko sizohlela ngokuhlelekile imvelaphi kanye nokuthuthukiswa kogwayi ngezindlela eziningi ezifana nesikhathi, ukusungula izinto ezintsha kwezobuchwepheshe, kanye nesizinda senhlalo.
AmaNdiya aseMelika kanye nokusetshenziswa kokuqala kukagwayi
Ugwayi wawungasetshenziselwa ukuzijabulisa ekuqaleni kodwa wawunencazelo yenkolo, yezokwelapha neyesiko. Ubufakazi bemivubukulo bubonisa ukuthi amaNdiya aseMelika aqala ukulima nokusebenzisa ugwayi cishe ngo-3000 BC.
Ngaleso sikhathi, ugwayi wawukhona kakhulu ngezindlela ezilandelayo:
- Songa ugwayi emaqabungeni ezitshalo bese uwukhanyisa (njengogwayi wokuqala)
- Ukubhema ngamapayipi
- Kusetshenziswa emikhosini yomhlatshelo noma yokwelapha
Lezi zindlela zokuziphatha zasungula indlela yokuziphatha "yokuhogela intuthu", kodwa kwakusenendlela ende okwakusamele ihanjwe ngaphambi kokuba ibhekwe njengogwayi ngomqondo wesimanje.
Ukwanda komhlaba wonke kogwayi ngemva kukaColumbus
Ekupheleni kwekhulu le-15, ngokuvulwa kwemizila emisha yolwandle, ugwayi wabuyiselwa eYurophu futhi wasakazeka ngokushesha ku:
- ISpain
- IPortugal
- IFrance
- IBrithani
Ezakuqala ezazithandwa kakhulu kwakuyi-snuff namapayipi, hhayi ugwayi.
Ukuvela kogwayi owenziwe ngezandla
Ngekhulu le-17, amanye amasosha aseYurophu namatilosi aqala ukusonga ugwayi ngephepha bese ewubhema.
Lokhu ngokuvamile kubhekwa njengohlobo lokuqala lukagwayi, kodwa kuseseyindlela yokusetshenziswa engeyona eyezimboni.
I-Industrial Revolution yashintsha konke
Uma kufanele kunikezwe isikhathi esicacile sokusungulwa kogwayi, khona-ke phakathi nekhulu le-19 kuya ekupheleni kwalo yisikhathi esibaluleke kakhulu.
Izizathu ezibalulekile zifaka:
Imboni yephepha isivuthiwe.
Ukutshalwa kukagwayi okukhulu
Inani labantu basemadolobheni likhula ngokushesha
Isidingo sokwenziwa kwezimpahla zabathengi zibe yizinga elifanayo siyakhula
Intuthuko ebalulekile ekuthuthukisweni kwezimboni zogwayi
Ngo-1880, kwavela ubuchwepheshe obubalulekile:
Umshini wokugingqa ugwayi ozenzakalelayo owasungulwa nguJames Bonsack.
Yini eyilethe lokhu kusungulwa?
Amakhulu kagwayi angakhiqizwa njalo ngomzuzu
Izindleko zikagwayi zehle kakhulu
Ugwayi usushintshe kusukela "emisebenzini yezandla" kuya "ezidingweni zansuku zonke"
Kusukela ngalesi sikhathi kuqhubeke, ugwayi ngomqondo wanamuhla wazalwa ngokusemthethweni.
Ubudlelwano obuhlanganisayo phakathi kwempi nogwayi
Ngesikhathi seMpi Yezwe I kanye neMpi Yezwe II, ugwayi wawufakwa kakhulu ezintweni zempi.
Nciphisa ukucindezeleka kwamasosha
Njengethuluzi lokuxhumana nabantu kanye nokushintshana
Khulisa isimilo
Ngemva kwempi, inani elikhulu lamasosha labuyisela umkhuba wokubhema emphakathini.
Ukukhangisa, isiko kanye nokwakha izithombe zabesilisa
Engxenyeni yokuqala yekhulu lama-20, izikhangiso zikagwayi zazinethonya elikhulu:
Ukuxhumanisa ukubhema "nokuvuthwa", "impumelelo" kanye "nenkululeko"
Izinkanyezi zamamuvi zivame ukubonakala ekhamera zibhema
Ukubhema kwabesifazane kuya ngokuya kuba "yimfashini"
Lezi zici zihlanganyele ekuthandweni kogwayi emhlabeni jikelele.
Ugwayi awugcini nje ngokuba yimpahla ethengiswayo kodwa futhi uyizimpawu zomphakathi
Ezigabeni ezahlukene zomlando, ugwayi umele:
Amathuluzi okuxhumana ngokwenkolo
Umzamo wezokwelapha
Imikhuba emihle yomphakathi
Inkumbulo yempi
Amandla emali yezentengiselwano
Ukuqonda umlando wokusungulwa kukagwayi kusisiza sibone ngokucacile ukuthi kungani kuye kwathonya kakhulu isiko lomhlaba wonke esikhathini esifushane.
Kafushane:
Ugwayi awuzange "usungulwe", kodwa ekugcineni waqedwa ngekhulu le-19 ngosizo lweNguquko Yezimboni phakathi neminyaka eyizinkulungwane yokusetshenziswa kukagwayi.
Ubudlelwano obuhlanganisayo phakathi kwempi nogwayi
Ngesikhathi seMpi Yezwe I kanye neMpi Yezwe II, ugwayi wawufakwa kakhulu ezintweni zempi.
Nciphisa ukucindezeleka kwamasosha
Njengethuluzi lokuxhumana nabantu kanye nokushintshana
Khulisa isimilo
Ngemva kwempi, inani elikhulu lamasosha labuyisela umkhuba wokubhema emphakathini.
Ugwayi awuyona into eyodwa esunguliwe kodwa umphumela wokuziphendukela kwemvelo kwesikhathi eside
Empeleni:
❌ Ugwayi awuzange usungulwe ngokuzumayo ngonyaka owodwa
✅ kuwumphumela wokuqongelela isikhathi eside kwezindlela zokusebenzisa ugwayi, izinto zokwakha kanye nobuchwepheshe bezimboni.
Uma isiphetho sesikhathi kufanele sifingqwe, singaqondwa ngale ndlela:
Ugwayi wawungasetshenziselwa ukuzijabulisa ekuqaleni kodwa wawunencazelo yenkolo, yezokwelapha neyesiko. Ubufakazi bemivubukulo bubonisa ukuthi amaNdiya aseMelika aqala ukulima nokusebenzisa ugwayi cishe ngo-3000 BC.
Amakhulu kagwayi angakhiqizwa njalo ngomzuzu
Izindleko zikagwayi zehle kakhulu
Ugwayi usushintshe kusukela "emisebenzini yezandla" kuya "ezidingweni zansuku zonke"
Kusukela ngalesi sikhathi kuqhubeke, ugwayi ngomqondo wanamuhla wazalwa ngokusemthethweni.
Isikhathi sokuthunyelwe: Jan-23-2026